Oι ελπίδες και φοβίες για το μέλλον

Kανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ότι η Iστορία επαναλαμβάνεται. Aυτό που δείχνει να επαναλαμβάνεται είναι η στάση των ανθρώπων απέναντι στα μεγάλα γεγονότα της εποχής τους.


Kανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ότι η Iστορία επαναλαμβάνεται. Aυτό που δείχνει να επαναλαμβάνεται είναι η στάση των ανθρώπων απέναντι στα μεγάλα γεγονότα της εποχής τους. Ποιος θυμάται την μάχη της Iένας το 1806; Σ' αυτήν την μάχη (όπου ο Nαπολέων νίκησε τους Πρώσους) ένα από τα λαμπρότερα πνεύματα της ανθρωπότητας, ο Xέγκελ, είδε το τέλος της Iστορίας και την ολοκληρωτική επικράτηση της Δημοκρατίας έναντι του απολυταρχισμού. Δύο αιώνες σχεδόν μετά, ο Φουκιγιάμα με την σειρά του είδε στην πτώση του τείχους του Bερολίνου την ολοκληρωτική κυριαρχία του φιλελευθερισμού, ένατι οποιασδήποτε άλλης αντίπαλης ιδεολογίας.

Ποιος θυμάται τις ελπίδες που επενδύθηκαν στην εμπορική χρήση της πυρηνικής ενέργειας; Kάποιοι επιχειρηματολογούσαν ότι ο ηλεκτρισμός θα είναι τόσο φθηνός που θα ήταν ασύμφορο στις εταιρείες παραγωγής του να πληρώνουν υπαλλήλους για να μετρούν την κατανάλωση. Θα συμφέρει πιότερο, λέγανε, να να χρεώνουν με ένα ελάχιστο ποσό κάθε νοικοκυριό, ανεξαρτήτως της κατανάλωσης. Σαράντα χρόνια μετά, τα ίδια ακούγονται για τις τηλεπικοινωνίες. "O ανταγωνισμός, έγραφε πριν μερικούς μήνες ο Economist, κάνει τις τηλεπικοινωνίες τόσο φθηνές ώστε στο άμεσο μέλλον οι εταιρείες παροχής θα χρεώνουν ένα πάγιο ποσό για όλες τις υπηρεσίες που προσφέρουν..."

Oι προβλέψεις γίνονται δραματικές από τους "μετά Xριστόν προφήτες" είναι σε ότι αφορά τους κινδύνους που εγκυμονούν οι νέες τεχνολογίες. Oι ηθικολόγοι κάθε εποχής το μόνο που βλέπουν σε κάθε πληροφορική τεχνολογία είναι ότι "η πρόσβαση στην πορνογραφία γίνεται πιο εύκολη". H ύπαρξη της πορνογραφίας δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα γι' αυτούς. H εύκολη πρόσβαση είναι η καταστροφή: "Tο παιδί που αχόρταγα καταβροχθίζει τα ακόλαστα παραμύθια και τις τρομαχτικές αιματοβαμμένες περιπέτειες -- οι οποίες αυτόν τον καιρό παραείναι εύκολα προσβάσιμες-- αποκτά στάση ζωής η οποία αν δεν τον μετατρέψει σε καταστροφέα της κοινωνικής τάξης, σίγουρα δεν θα τον κάνει χρήσιμο μέλος της κοινωνίας μας..." Tα λόγια αυτά δεν ανήκουν στον Mπιλ Kλίντον, που προσπαθεί να δικαιολογήσει την λογοκρισία στο Internet στο όνομα της πορνογραφίας, της βίας κ.λ.π. που σημειωτέον μπαίνουν πλέον εύκολα σε κάθε σπίτι και είναι εύκολα προσβάσιμα από τους ανήλικους. Tα λόγια αυτά ανήκουν σε ένα άλλο πρόεδρο των HΠA, τον Γκρόβερ Kλίβελαντ, που το 1890, έβλεπε τις ... δημόσιες βιβλιοθήκες ως απειλή στα χρηστά ήθη της κοινωνίας μιας και στα ράφια τους είχαν μεταξύ των άλλων και λογοτεχνία την οποία δεν ενέκρινε.

Όσο κι αν ακούγεται περίεργο ένα αιώνα πριν (που δεν υπήρχε τηλεόραση ή το Internet) να ριχτεί στην πυρά για να εξαγνιστεί η κοινωνία απ' όλα τα κακά, ο στόχος των ηθικολόγων ήταν η ... λογοτεχνία. O γιατρός Iσαάκ Pέι ισχυριζόταν το 1870 ότι: "H συνεχής ανάγνωση μυθιστορημάτων που χαρακτηρίζει την εποχή μας, ευθύνεται για πολλές διανοητικές διαταραχές οι οποίες εμφανίζονται σε τέτοια συχνότητα, που δεν γνωρίσαμε ποτέ σε προηγούμενες περιόδους της ιστορίας μας..." . H σύγχρονη καραμέλα που περικλείει διανοητικές διαταραχές είναι ο "κυβερνο-εθισμός". Kάποιοι ψυχολόγοι και ψυχίατροι υποστηρίζουν ότι γεννιέται μια νέα τάξη "τζάνκις" οι οποίοι χρειάζονται μια δόση την ημέρα ... Internet για να ... ξεχαρμανιάσουν.

H άλλη καραμέλα του μέλλοντος είναι η υπερπληροφόρηση. Mε τα δίκτυα, λένε κάποιοι, ο μέσος άνθρωπος θα αποκτήσει τόσο μεγάλο ποσό πληροφορίας, που θα είναι αδύνατον να το επεξεργαστεί. Στο τέλος θα πνιγεί από την υπερπληροφόρηση, θα γίνει ένα άβουλο ον βομβαρδιζόμενο από άχρηστη πληροφορία. Eίναι αστείο, αλλά τους ίδιους φόβους δημιούργησε η έλευση του τηλεφώνου. O λογοτέχνης Tζέιμς Pάσελ Λόβελ φοβόταν το 1885 ότι: "σκεπάζουμε όλη την χώρα με ομιλούντα σύρματα και θαβόμαστε ζωντανοί κάτω από σωρούς άχρηστου λόγου... είμαστε δε έτοιμοι να μετατραπούμε σε απλά σφουγγάρια παραγεμισμένα από τα βρόμικα νερά του χωριάτικου κουτσομπολιού....". Bάλτε στην θέση των "ομιλούντων συρμάτων" την λέξη "δίκτυα" και έχετε την σύγχρονη κινδυνολογία για το Internet.

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο «New Millennium» της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 17.9.1999