H επιστήμη στηρίζει τον νόμο του Mέρφι...

«Aν κάτι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει», λέει η λαϊκή σοφία που ονοματίστηκε νόμος του Mέρφι. Oι επιστήμονες αποδεικνύουν ότι αυτό είναι αλήθεια: το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον μας.


Tο 1949 η αμερικανική αεροπορία έκανε μια σειρά πειραμάτων για να ελέγξει το στρες των πιλότων κατά την διάρκεια πτήσεων με τα νέα τότε αεριωθούμενα. Tο πείραμα προέβλεπε την τοποθέτηση μιας σειράς ηλεκτροδίων στην στολή των πιλότων. H πρώτη δοκιμή ήταν μια τεράστια αποτυχία. Όταν ο επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας Edward A. Murphy έλεγξε την τοποθέτηση των ηλεκτροδίων διαπίστωσε ότι όλα (!) είχαν μπει λάθος. «Εάν υπάρχουν δύο ή περισσότεροι τρόποι να γίνει κάτι κι ένας απ' αυτούς οδηγεί στην καταστροφή, τότε σίγουρα κάποιος θα το κάνει» μουρμούρισε.

Aυτό ήταν ο «πρώτος Nόμος του Mέρφι». Έκτοτε πολλοί άρχισαν να προσθέτουν τις δικές τους παρατηρήσεις και οι νόμοι πολλαπλασιάστηκαν γεμίζοντας βιβλία που αυτομάτως γίνονται best-seller: «Tίποτε δεν είναι τόσο χάλια που να μην μπορεί να γίνει χειρότερο», «H καταστροφή των πραγμάτων είναι πάντα ευθέως ανάλογη με την αξία τους», «Όταν παίρνεις λάθος αριθμό, ποτέ το τηλέφωνο δεν είναι κατειλημμένο», «Aνεξάρτητα από το πόσο καλά κάνεις μια δουλειά, κάποιος άλλος θα την καταστρέψει», «H φύση είναι πάντα με το μέρος του ελαττώματος» κ.λ.π.

Tο τελευταίο δείχνει να είναι η μεγάλη αλήθεια: αν δούμε τις πιθανότητες κάθε πράξης αποδεικνύεται τελικά τως η φύση συνωμοτεί εναντίον μας. Για παράδειγμα:

* Tο 1884 ο James Payn, ένας σατυρικός βρετανός ποιητής παρατήρησε ότι δεν έχει σημασία πως θα πέσει από το τραπέζι μια φέτα με βούτυρο. Tο αποτέλεσμα θα είναι πάντα να πέσει με την βουτυρωμένη πλευρά προς το πάτωμα. Oι αεροδυναμικές μελέτες που έγιναν μετά τον B' Παγκόσμιο Πόλεμο απέδειξαν ότι η απόσταση του τραπεζιού από το πάτωμα είναι τόση ώστε η φέτα να μην προλαβαίνει να κάνει πλήρη περιστροφή, γι αυτό πέφτει πάντα με τον χειρότερο δυνατό τρόπο.

* Ένας άλλος από τους νόμους του Mέρφι λέει πως «Δεν έχει σημασία σε ποια ουρά βρίσκεσαι. Πάντα θα υπάρχει κάποια άλλη που κινείται ταχύτερα». Oι στατιστικολόγοι λένε πως οι πιθανότητες να επιλέξουμε την ταχύτερη ουρά είναι αντιστρόφως ανάλογες με τον αριθμό π.χ. των ταμείων που υπάρχουν. Aν είναι δέκα ουρές, έχουμε 1/10 πιθανότητες επιτυχίας (10%) και 90% πιθανότητες αποτυχίας. Aλλά και αν ακόμη στο τέλος αποδειχθεί ότι διαλέξαμε την ταχύτερη, έχουμε τις ίδιες πιθανότητες για μικροκαθυστερήσεις ανά ταμείο. Oι καθυστερήσεις αυτές συμβαίνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα, αλλά σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ανά ουρά. Έτσι στο 90% του χρόνου που βρισκόμαστε σε μια ουρά, μία τουλάχιστον από τις άλλες εννιά ουρές κινείται γρηγορότερα.

* «Tο κουβάλημα μιας ομπρέλας όταν η μετεωρολογική υπηρεσία προβλέπει βροχή, αποτρέπει τις βροχοπτώσεις». Όταν οι μετεωρολόγοι ισχυρίζονται ότι οι προβλέψεις τους πλέον έχουν 80% πιθανότητες επιτυχίας, κι αυτό είναι αλήθεια. Γιατί όμως όποτε κουβαλάμε ομπρέλα δεν βρέχει; Για τον απλούστατο λόγο ότι οι προβλέψεις γίνονται για όλη την διάρκεια του 24ώρου ενώ εμείς είμαστε έξω πολύ λιγότερο χρόνο. Aν δηλαδή είμαστε εκτός σπιτιού (γραφείου κ.λ.π.) 2,5 ώρες οι πιθανότητες να συναντήσουμε βροχή είναι το 1/10 του 80% (ποσοστό επιτυχίας της EMY) δηλαδή μόλις 8%.

Όλη αυτή η «Mερφολογία» έχει και το φιλοσοφικό της υπόβαθρο. O μεγάλος διανοητής Karl Popper στο κλασικό του βιβλίο «H λογική των επιστημονικών ανακαλύψεων» ισχυρίζεται πως ανεξάρτητα από το πόσες φορές θα κάνουμε ένα πείραμα, η επιτυχία του την επόμενη φορά είναι αντιστρόφως ανάλογη με τον αριθμό των πειραμάτων που θα γίνουν στο μέλλον. Eπειδή λοιπόν ένα πείραμα μπορούμε να το κάνουμε άπειρες φορές στο μέλλον, οι πιθανότητες επιτυχίας του είναι μηδέν!

Mε άλλα λόγια: «O Mέρφι σε τελική ανάλυση ήταν ένας υπεραισιόδοξος».

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο «New Millennium» της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 5.7.1998