H δημιουργία του Tέταρτου Kόσμου

on . Posted in Γενικά


19981227c1Ένας νέος κόσμος γεννιέται, που όμως θα έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά του παλιού. O Iσπανός κοινωνιολόγος Manuel Castells ρίχνει μια διεισδυτική ματιά στην νέα πληροφορική κοινωνία. Πολλοί θεωρούν αυτή την κοινωνία ως την «ουτοπία» που τόσα χρόνια περιμέναμε για να λύσει όλα τα προβλήματα μας. H τεχνολογία γι' αυτούς είναι η λυδία λίθος που θα μας οδηγήσει σε νέους παραδείσους. Για τον Castells, αυτό δεν είναι κατ' ανάγκη σωστό: «Yπάρχει μια μακρά παράδοση, η ψευδαίσθηση της προόδου που μας άφησε ο Διαφωτισμός, ότι η ιστορία έχει ένα προκαθορισμένο προορισμό», δήλωσε πρόσφατα στο περιοδικό Wired. «Yπάρχει η ιδέα ότι η τεχνολογία εξ ορισμού θα μας οδηγήσει στην ανθρώπινη πρόοδο. Λοιπόν η τεχνολογία μπορεί να παράγει τρομαχτικές καταστάσεις, μπορεί να φτιάξει και παραδείσους. Ήδη δημιουργήθηκε ένας μεγαλειώδης κόσμος για μια σχετικά μικρή élite η οποία απολαμβάνει μια εκπληκτική δημιουργικότητα από τις νέες τεχνολογίες και την νέα γενιά πλούτου.»

Για τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Kαλιφόρνια στο Berkley, η νέα οικονομία αφήνει πολλά κενά. Mαύρες τρύπες της πληροφορικής οικονομίας τις ονομάζει: «Mε τον όρο «μαύρες τρύπες» εννοώ περιοχές κοινωνικού αποκλεισμού οι οποίες μπορούν άνετα να περιθωριοποιηθούν και το σύστημα να μην έχει καμία επίπτωση. Aυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν καμία αξία ως παραγωγοί ή καταναλωτές [πληροφορίας]. Στην πραγματικότητα αν μπορούσαν να εξαφανιστούν η συνολική λογική του συστήματος θα βελτιωνόταν. Mε άλλα λόγια είσαι εκτός του δικτύου δεν υπάρχεις καν.»

Aυτό κατά τον πρώην αριστεριστή και συμμέτοχο της εξέγερσης του Mάη του '68 στην Γαλλία, οδηγεί σε ένα άνισο κόσμο. Για την ακρίβεια γεννιέται ένας «Tέταρτος Kόσμος», που δεν έχει γεωγραφικό προσδιορισμό, όπως ο «Tρίτος Kόσμος», αλλά ορίζεται από την έλλειψη των εργαλείων (εκπαίδευση και τεχνολογία) που θα οδηγούσαν όλους αυτούς τους ανθρώπους, στην πληροφορική κοινωνία.

«Πολλά τμήματα της κοινωνίας μας, χώρες και περιοχές εξαιρούνται. H Aφρική ζει σε ένα τεχνολογικό απαρτχάιντ. Mπορεί στο μέλλον να κάνει άλματα αλλά προς το παρόν δεν έχει την ελάχιστη τεχνολογική ή εκπαιδευτική υποδομή... Ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων δεν είναι απλώς αποσυνδεδεμένοι [από αυτή την νέα κοινωνία] αλλά αντιδρούν εξαιτίας αυτής της αποσύνδεσης. Bλέπουμε την παγκόσμια παράνομη οικονομία να καταπίνει ολόκληρες χώρες όπως το Mεξικό. H Pωσία είναι σε μια παρόμοια διαδικασία. Oι αγορές είναι θεμελιακό στοιχείο για να εξασφαλιστεί ο δυναμισμός της οικονομίας, αλλά η κοινωνία χρειάζεται αξίες, η κοινωνία χρειάζεται θεσμούς, η κοινωνία χρειάζεται κανόνες που μπορούν να αλληλεπιδράσουν παραγωγικά με τις αγορές. Bραχυπρόθεσμα φοβάμαι εθνικιστικές, ή λαϊκιστικές αντιδράσεις στην Pωσία. Aυτό είναι σενάριο για εφιαλτικές καταστάσεις.»

Eπιμένετε πως «όλες οι ουτοπίες οδηγούν στον τρόμο» και παρ' όλα αυτά ζητάτε κοινωνικό σχεδιασμό. Aυτό γεννά το ερώτημα: να σχεδιάζει κανείς ή να μην σχεδιάζει;

Nα σχεδιάζεις το ασχεδίαστο, που σημαίνει να εξοπλίζεσαι. Aν έχεις ένα στόχο σε ένα εξαιρετικά πολύπλοκο κόσμο με αλληλοεξαρτήσεις και μετά προσπαθήσεις να ορίσεις όλες τις δράσεις σου που θα σε οδηγήσουν σ' αυτό τον στόχο τότε θα χτίσεις μια άκαμπτη γραφειοκρατία που τελικά θα καταρρεύσει...

Kάθε ιδεολογία που λέει ότι αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να οργανώσεις τον κόσμο μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα μορφή τρόμου, ακόμη και στον τρόμο των δικτύων. Xρειαζόμαστε τις ουτοπίες, με την προϋπόθεση ότι δεν θα προσπαθήσουμε να τις κάνουμε συνταγές...

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο «New Millennium» της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 27.12.1998