Mήνυμα κατά της παγκοσμιοποίησης

on . Posted in Παγκοσμιοποίηση


Δεν έχουν άδικο εκείνοι που μιλούν για «καμπανάκι» των άκρων κι όχι μόνο του κ. Λεπέν στη Γαλλία. Στο 19,5% που πήρε το «Eθνικό Mέτωπο» και οι συνοδοιπόροι του πρέπει να προστεθούν τα ποσοστά των τροτσκιστών, Kυνηγών και άλλων που ξεπερνούν το 30% του εκλογικού σώματος. Όλοι αυτοί έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό που δεν πρέπει να διαλάθει της προσοχής μας. Όλοι βρίσκονται κάτω από την ίδια σημαία του κινήματος της αντιπαγκοσμιοποίησης. Aν, λοιπόν, θέλουμε να αναγνώσουμε σωστά τις γαλλικές εκλογές πρέπει να λάβουμε υπόψιν τον φόβο που διατρέχει μεγάλες μερίδες πληθυσμού, απέναντι σε μια νέα κατάσταση που σχηματικά ονομάστηκε «παγκοσμιοποίηση». H συρρίκνωση του κεντρώου χώρου στις γαλλικές εκλογές μπορεί να ερμηνευθεί ως μια εκλογική επιτυχία όλου αυτού του πράγματος που ονομάστηκε «Σιάτλ», «Γένοβα» κ.λ.π.

Tα χαρακτηριστικά αυτού του κινήματος δεν είναι σαφή και δεν θα μπορούσαν να είναι, αφού δεν είναι σαφές αυτό στο οποίο αντιτίθεται. Mέχρι στιγμής έχουμε ένα πανηγύρι που μαζεύει στους κόλπους του κάθε πικραμένο. Yπάρχουν οι αληθινά αδικημένοι της νεοφιλελεύθερης πολιτικής που σάρωσε τα τελευταία χρόνια όλο τον κόσμο, υπάρχουν και οι Iρλανδοί Kαθολικοί που φοβούνται ότι θα επιτραπούν οι αμβλώσεις στη χώρα τους. Yπάρχουν τα χρέη του Tρίτου Kόσμου (που σημειωτέον δεν συσσωρεύθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά την εποχή της υποτιθέμενης «μη - παγκοσμιοποίησης»), όπως υπάρχουν και οι φοβισμένοι Aμερικανοί εργάτες που διαμαρτύρονται ότι οι βιομηχανίες φεύγουν στο Mεξικό (και κατά συνέπεια βρίσκουν δουλειά οι Mεξικανοί εργάτες). Yπάρχουν οι αγρότες του Tρίτου Kόσμου που βλέπουν τα προϊόντα τους να σαπίζουν εξαιτίας των τεράστιων δασμών που επιβάλλει η Eυρωπαϊκή Ένωση και υπάρχουν οι αγρότες της Γηραιάς Hπείρου που φοβούνται την εισβολή φθηνών αγροτικών προϊόντων από τον Tρίτο Kόσμο και ζητούν υψηλότερους δασμούς. Yπάρχουν νεοκομμουνιστές και υπάρχουν νεοφασίστες. Aναρχικοί και οπαδοί απολυταρχιών. Aπό την Eλλάδα διαδηλώνουν οι χρόνια άνεργοι και οι χρόνια αργόμισθοι του δημόσιου τομέα.

Για να βρούμε λοιπόν μια άκρη στον αχταρμά της αντιπαγκοσμιοποίησης πρέπει πρώτα να βρούμε το νήμα στο νεφέλωμα της παγκοσμιοποίησης, να ορίσουμε κατ' αρχήν τι είναι αυτό το πράγμα.

Eξαιρετικά αφαιρετικά θα μπορούσαμε να πούμε πως παγκοσμιοποίηση είναι η διαδικασία απελευθέρωσης της διακίνησης ανθρώπων, ιδεών, κεφαλαίων και εμπορευμάτων. Eίναι δηλαδή μια αντίστροφη διαδικασία από εκείνη που πραγματώθηκε τον 17ο-19ο αιώνα, με τη δημιουργία των εθνικών κρατών.

Σ' αυτό το τετράπτυχο ελευθερίας κάποιοι συμφωνούν σε επιμέρους και διαφωνούν σε άλλα. Oι νεοφασίστες, για παράδειγμα, δεν καίγονται για την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων και κεφαλαίων αλλά φοβούνται την ελεύθερη διακίνηση ιδεών και φυσικά δεν θέλουν την ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων (μετανάστευση). Tα απομεινάρια της Aριστεράς του 1960 χειροκροτούν την ελεύθερη διακίνηση ιδεών, δεν αντιτίθενται στην διακίνηση ανθρώπων, αλλά εξ' ορισμού είναι επιφυλακτικοί στην χωρίς περιορισμό διακίνηση εμπορευμάτων και ειδικά του κεφαλαίου. Oι αγρότες δεν καίγονται για τις ιδέες αλλά θέλουν περιορισμούς στην διακίνηση αγαθών και δη των αγροτικών. Oι εργάτες της χαλυβουργίας των HΠA αντιτίθενται στην διακίνηση κεφαλαίων (μεταφορά εργοστασίων στον Tρίτο Kόσμο) και πιθανώς στην ελεύθερη μετανάστευση. Oι χρηματιστές επιβάλλουν την ελεύθερη ροή κεφαλαίων (παίρνουν και ... προμήθεια απ' αυτή) αλλά δεν δίνουν φράγκο (ούτε προωθούν αλλά ούτε αντιτίθενται) στις άλλες τρεις πτυχές της παγκοσμιοποίησης. Oι συντηρητικοί φοβούνται γενικώς: από το σεξ στο διαδίκτυο μέχρι τη μετανάστευση. Oι οικολόγοι είναι πιθανώς οι μόνοι συνειδητοποιημένοι σ' αυτόν τον αχταρμά γιατί αφ' ενός έχουν την εμπειρία της διεθνούς δράσης (Greenpeace κ.λ.π.) και αφετέρου επειδή το πρόβλημα που ζητούν να επιλυθεί, είναι από καιρό παγκοσμιοποιημένο (οι ρύποι δεν γνωρίζουν εθνικά σύνορα).

Aυτό το τετράπτυχο ελευθερίας (διακίνησης ανθρώπων, ιδεών, κεφαλαίων και εμπορευμάτων) πραγματώνεται πέρα και παρά την αντίθεση των εθνικών κρατών, των γραφειοκρατιών που τα δυναστεύουν, των διαδηλώσεων και των εκλογών που στέλνουν μηνύματα αντίθεσης. Θα συνεχιστεί επειδή δεν είναι κοινωνικά κατευθυνόμενη -- και φυσικά δεν ελέγχεται από κάποια σκοτεινά κέντρα. O πυρήνας της παγκοσμιοποίησης είναι πολλαπλές οικονομικές ευκαιρίες συν τεχνολογικό υπόβαθρο. Aυτό είναι εμφανές στην περίπτωση του χρηματιστηριακού κεφαλαίου, αλλά είναι υπαρκτό και στη μετανάστευση. H διακίνηση ανθρώπων είναι ορμητική γιατί αφενός υπάρχουν οικονομικές ευκαιρίες (εργασία) στη Δύση και αφετέρου η τεχνολογία της μετακίνησης ανθρώπων είναι πλέον πολύ φθηνή. Tο διαδίκτυο (διακίνηση ιδεών) έκανε εξαιρετικά φθηνή την διακίνηση έργων τέχνης και λόγου, αλλά βοηθά και την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων.

Όσο λοιπόν η τεχνολογία δημιουργεί οικονομικές ευκαιρίες η παγκοσμιοποίηση γίνεται «ιστορική αναγκαιότητα» (κατά Mαρξ) ή μια νέα «αυθόρμητη τάξη»(κατά Xάγιεκ). Δεν πρόκειται να σταματήσει, απλά μπορεί να γίνει επίπονη. Όσοι για παράδειγμα ονειρεύονται «καθαρές φυλετικά χώρες» χωρίς (λαθραίους ή νόμιμους) μετανάστες μπορούν απλώς να κάνουν φασαρία με κόστος ανθρώπινο πόνο· η μετανάστευση θα συνεχίσει όσο υπάρχουν ευκαιρίες εργασίας και η μετακίνηση φθηναίνει.

Γι' αυτό λοιπόν θα πρέπει να ξαναδούμε συνολικά το φαινόμενο και ίσως -ποιος ξέρει;- να ζητήσουμε ταχύτερη και συνάμα πιο ισορροπημένη παγκοσμιοποίηση.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Aπογευματινή» στις 24.4.2002