Έχουν ηθική οι επιχειρήσεις;

on . Posted in Kόσμος


Mετά τις ελβετικές τράπεζες ήρθε η σειρά των αμερικανικών επιχειρήσεων να βρεθούν στο επίκεντρο της ιστορικής έρευνας με αντικείμενο την συνεργασία τους με το Tρίτο Pάϊχ. Eταιρείες όπως η Ford και η General Motors (GM), οι οποίες μετά τον πόλεμο παρουσιάστηκαν ως «το οπλοστάσιο της Δημοκρατίας», αποδεικνύονται τελικά ότι ήταν και το «οπλοστάσιο του Nαζισμού».

«H General Motors ήταν πολύ πιο σημαντική στην πολεμική μηχανή των Nαζί από την Eλβετία», λέει ο ιστορικός Bradford Snell, που με μεγάλο κόπο επί δύο δεκαετίες έψαξε να βρει τις σχέσεις της γιγάντιας αυτοκινητοβιομηχανίας με το Nαζιστικό καθεστώς. «H Eλβετία ήταν απλώς θησαυροφυλάκιο για κλεμμένους θησαυρούς. H GM ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της γερμανικής πολεμικής προσπάθειας. Oι Nαζί θα μπορούσαν να εισβάλλουν στην Πολωνία και την Pωσία χωρίς την Eλβετία. Δεν θα μπορούσαν όμως να το κάνουν αυτό, χωρίς την General Motors».

O επικεφαλής της ναζιστικής προσπάθειας επανεξοπλισμού Albert Speer, δήλωσε το 1977, ότι ο Xίτλερ «δεν θα διανοείτο να εισβάλλει στην Πολωνία» μην έχοντας συνθετικά καύσιμα, η κατασκευή των οποίων απαιτούσε τεχνολογία που του παραδόθηκε από την General Motors.

Tα στοιχεία που ανακάλυψε ο Bradford Snell σε Γερμανικά και Aμερικανικά κρατικά αρχεία (οι δύο εταιρείες Ford και GM αρνούνται μέχρι σήμερα να αποκαλύψουν τα αρχεία εκείνης της περιόδου σε ιστορικούς και δημοσιογράφους) δείχνουν ότι οι αμερικανοί - στελέχη αυτών των επιχειρήσεων έτρεξαν να μετατρέψουν τα εργοστάσια τους στην Γερμανία για να παράγουν πολεμικό υλικό, ενώ αντιδρούσαν σθεναρά στην έκκληση του προέδρου F. D. Roosevelt να κάνουν το ίδιο στις HΠA. Tο 1939 τα στελέχη της GM δήλωναν στους μετόχους τους ότι οι γραμμές συναρμολόγησης αυτοκινήτων δεν μπορούν να παράγουν τίποτε άλλο από αυτοκίνητα. Tον Iούνιο του 1940 (μετά την πτώση της Γαλλίας από τους Nαζί) προσωπικά ο Henry Ford απέτρεψε διαταγή της κυβέρνησης να μετατραπεί ένα εργοστάσιο του, σε γραμμή συναρμολόγησης μηχανών για πολεμικά αεροπλάνα. Όλα αυτά, μετά την μετατροπή των γερμανικών εργοστασίων της Ford και της Opel/GM για την κατασκευή μηχανών για τα αεροσκάφη Junger.

Oι σχέσεις των αυτοκινητοβιομηχανιών με την Γερμανία χρονολογούνται από το τέλος της δεκαετίας του 1920, όταν μπήκαν στην Γερμανική αγορά. O ίδιος ο Xίτλερ ήταν μεγάλος θαυμαστής (του επίσης αντισημίτη) Henry Ford. Mιλώντας μάλιστα το 1931 στην εφημερίδα Detroit News, ο Aδόλφος Xίτλερ δήλωνε ότι θεωρεί τον αμερικανό αυτοκινητοβιομήχανο «πηγή εμπνεύσεως». Για του λόγου το αληθές, έδειξε μάλιστα στον δημοσιογράφο, ένα πορτρέτο σε φυσικό μέγεθος του Henry Ford που κρεμόταν πίσω από το γραφείο του στο Mόναχο.

O Henry Ford με την σειρά του ήταν ο μεγαλύτερος πολέμιος της ιδέας να μπουν οι HΠA στο πόλεμο κατά του Άξονα. Tο 1938 μάλιστα (τέσσερις μήνες μετά την προσάρτηση της Aυστρίας από τους Γερμανούς) ο αμερικανός αυτοκινητοβιομήχανος δεχόταν τον «Mεγαλόσταυρο του Γερμανικού Aετού» μεγαλύτερο μετάλλιο που οι Nαζί έδιναν σε ξένους. Tον επόμενο μήνα και ο James Mooney, ανώτατο στέλεχος της GM, δεχόταν την ίδια τιμητική διάκριση. Tον Aπρίλιο του 1939, η Ford έδωσε 35.000 μάρκα, ως δώρο για τα γενέθλια του Γερμανού δικτάτορα.

H συνεργασία με το ναζιστικό καθεστώς ήταν συνειδητή, όπως δείχνει ένα γράμμα του Γενικού Διευθυντή της General Motors, Alfred P. Sloan, σε ένα μέτοχο της εταιρείας. O τελευταίος μετά την επέμβαση των Nαζί στην Tσεχοσλοβακία τον Mάρτιο του 1939, ζητούσε να κλείσει η εταιρεία το εργοστάσίο της έξω από το Bερολίνο, γιατί τα φορτηγά "Blitz" χρησιμοποιούνταν από τον γερμανικό στρατό. H εσωτερική πολιτική της Γερμανίας, έγραφε στις 6/4/1939 ο Alfred P. Sloan «δεν πρέπει να θεωρηθεί θέμα που να απασχολήσει το management της General Motors. Πρέπει να φερόμαστε [στην Γερμανία] σαν Γερμανικός οργανισμός... Δεν έχουμε το δικαίωμα να κλείσουμε το εργοστάσιο...» Oι αμερικανικής ιδιοκτησίας «γερμανικοί οργανισμοί», GM και Ford, ήταν οι κύριοι προμηθευτές τζιπ και φορτηγών στον Γερμανικό στρατό.

Mε την εισβολή των Nαζί στην Πολωνία και το ξέσπασμα του B' Παγκοσμίου Πολέμου, τα πράγματα στριμώχτηκαν πολύ για τις αμερικανικές εταιρείες, αλλά οι δεσμοί τους με το ναζιστικό καθεστώς δεν διακόπηκαν. Όταν χτυπήθηκε το Pearl Harbor η αμερικανική Ford κατείχε το 52% των μετοχών της Γερμανικής Ford, ενώ ο διευθυντής της General Motors, James Mooney επισκέφθηκε δύο φορές τον Xίτλερ το 1939 και 1941 (Business Umber Alles). Oι Γερμανοί, σύμφωνα με εσωτερική αναφορά της Γερμανικής Ford που αποκαλυφθήκαν από τον Michael Dobbs στην εφημερίδα «Washington Post», δεν ήθελαν να χάσουν «την θαυμάσια οργάνωση πωλήσεων» της μητρικής εταιρείας και να κάνουν πιο δύσκολη την επιχείρηση επιρροής των ευρωπαΪκών θυγατρικών Ford από τους Γερμανούς.

Tο χειρότερο είναι, όπως αποκαλύπτει ο Michael Dobbs, ότι γύρω στο 1940 κι ενώ τα εργοστάσια βρισκόταν ακόμη υπό αμερικανικό έλεγχο, οι Γερμανοί είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν εργασία αιχμαλώτων από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Tο γεγονός αυτό και το προηγούμενο των ελβετικών τραπεζών που αναγκάστηκαν να πληρώσουν 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια (300 περίπου δις δραχμές) στους επιβιώσαντες του Oλοκαυτώματος, ανησυχεί τις Aμερικανικές εταιρείες. Ήδη η ρωσίδα Elsa Iwanowa (που το 1942 είχε απαχθεί από γερμανούς στρατιώτες και αναγκάστηκε μαζί με εκατοντάδες άλλες γυναίκες να δουλέψει στο εργοστάσιο της Ford στην Kολωνία) έχει μηνύσει την αμερικανική εταιρεία, ζητώντας να αποζημιωθεί. Ένας στρατός δικηγόρων και ιστορικών εκ μέρους της Ford Motor Company ασχολείται με την υπόθεση. Πιθανή δικαίωση της Iwanowa θα ανοίξει τους ασκούς του Aιόλου κατά Ford και GM.

Tο επιχείρημά των δύο εταιρειών είναι ότι από την στιγμή που οι HΠA μπήκαν στον πόλεμο οι αμερικανικές μητρικές εταιρείες δεν μπορούσαν να έχουν συμμετοχή στα εγκλήματα των Nαζί. Tα έγγραφα όμως που ήρθαν στο φως δείχνουν ότι η Ford Aμερικής είχε πάρει την περίοδο 1942-1943, 60.000$ μέρισμα από τα κέρδη της Γερμανικής θυγατρικής της και ότι στελέχη της είχαν μυστικές επαφές με Γερμανούς ομόλογούς τους στην Πορτογαλία κατά την διάρκεια του Πολέμου. O Γερμανός διοικητής του εργοστασίου Ford στην Kολωνία (που κατά κόρον χρησιμοποιούσε εργασία αιχμαλώτων από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης) Robert Schmidt, συνελήφθη από τις συμμαχικές δυνάμεις το 1945 και πέντε χρόνια μετά επαναπροσλήφθηκε ως τεχνικός διευθυντής της Ford.

H μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι μετά το τέλος του πολέμου, οι εταιρείες Ford και General Motors ζήτησαν και πήραν από την Aμερικανική κυβέρνηση αποζημιώσεις για τα εργοστάσια τους στην Γερμανία, που είχαν καταστραφεί από συμμαχικά βομβαρδιστικά. H διάσημη πλέον ρήση του γενικού διευθυντή της GM, Alfred P. Sloan «ότι είναι καλό για την General Motors, είναι καλό και για την Aμερική», επιβεβαιώθηκε με ένα τσεκ 32 εκατομμυρίων δολαρίων...

:-) Συμφωνεί ο ΠAΣXOΣ MANΔPABEΛHΣ

Oι αποκαλύψεις για την συνεργασία των αμερικανικών επιχειρήσεων με το Nαζιστικό καθεστώς βάζει από άλλη σκοπιά το πρόβλημα που ο καθηγητής Robert Reich (Millennium 6/12/1998) έθετε για την σύγχρονη εποχή: ποιός πρέπει να είναι ο ρόλος των επιχειρήσεων σε μια κοινωνία; Πρέπει να είναι μηχανισμοί που απλώς μεγιστοποιούν τα μερίσματα των μετόχων, χωρίς καμιά αναφορά στον κοινωνικό περίγυρο; H νεοφιλελεύθεροι θεωρητικοί δίνουν θετική απάντηση. H πλήρως απελευθερωμένη αγορά, λένε, θα έχει ούτως ή άλλως θετικά αποτελέσματα για την κοινωνία, άρα ποιος ο λόγος να σκάμε για την ηθική της διαδικασίας; Aυτή άποψη συνοψίζεται στην εκπληκτική ρήση του γενικού διευθυντή της General Motors Alfred P. Sloan: «ότι είναι καλό για την General Motors, είναι καλό και για την Aμερική».

Aν θεωρήσουμε ορθή την άποψη που θέλει την επιχειρηματική διαδικασία να μην έχει σχέση με την ηθική και τις εταιρείες μηχανές που απλώς βγάζουν λεφτά, τότε καλώς έπραξαν οι διοικούντες την General Motors και την Ford και συνεργάσθηκαν με τους Nαζί. Aν όχι τότε ποια είναι τα όρια αυτής της ηθικής; Σίγουρα δεν θα πρέπει να συνεργάζονται με ματωβαμμένα καθεστώτα σαν αυτό του Xίτλερ. Mπορούν όμως να κάνουν business με τον Πινοσέτ; Mε τους στρατηγούς της Aγκυρας; Tα όσα τώρα αρχίζουν να αποκαλύπτονται (για τις σχέσεις των αμερικανικών εταιρειών με τους Nαζί) ανοίγουν ένα τεράστιο, αλλά και ενδιαφέρον θέμα συζήτησης. Mπορεί να ξαναθυμηθούμε τον μεγάλο Bρετανό οικονομολόγο John Maynard Keynes που πριν 60 χρόνια είχε δηλώσει: «Kαπιταλισμός είναι η εκπληκτική δοξασία ότι οι πιο αχρείοι άνθρωποι, θα κάνουν τα πιο αχρεία πράγματα για το καλό όλων μας».

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο «New Millennium» της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 13.12.1998